Page 101 - Demo

99TEATRI ITALIAN GJAT%u00cb RILINDJES Italia %u00ebsht%u00eb vendlindja e teatrit t%u00eb ri evropian, sepse ajo hyri n%u00eb faz%u00ebn e Rilindjes m%u00eb par%u00eb se t%u00eb gjitha vendet e tjera. Rreth vitit 1330 fryma e Rilindjes filloi t%u00eb ndihej akoma m%u00eb tep%u00ebr. Ajo u karakterizua nga ide t%u00eb reja q%u00eb erdh%u00ebn nga m%u00ebsimet klasike greko-romake. Klasa e fisnik%u00ebve mori p%u00ebrsip%u00ebr zhvillimin e arteve n%u00eb p%u00ebrgjith%u00ebsi dhe t%u00eb teatrit n%u00eb ve%u00e7anti. Rilindja italiane solli k%u00ebto risi p%u00ebr teatrin:%u2022 idealin neoklasik n%u00eb shkrimin e dramave dhe n%u00eb kritik%u00ebn e teatrit. Neoklasicizmi tregoi interes n%u00eb rizbulimin e klasik%u00ebve t%u00eb antikitetit, m%u00eb shum%u00eb me prirje nga Roma, se nga Greqia e lasht%u00eb;%u2022 skenat dhe arkitektur%u00ebn origjinale italiane; %u2022 komedin%u00eb e artit, ku filluan t%u00eb marrin pjes%u00eb p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb aktoret femra. TEATRI ELIZABETIAN GJAT%u00cb RILINDJESRilindja n%u00eb Angli filloi rreth gjysm%u00ebs s%u00eb dyt%u00eb t%u00eb shekullit XVI, pra m%u00eb von%u00eb se n%u00eb vendet e tjera, por pati nj%u00eb rit%u00ebm m%u00eb t%u00eb shpejt%u00eb n%u00eb zhvillimin e saj. Kjo periudh%u00eb u quajt periudha e art%u00eb elizabetiane, sipas emrit t%u00eb mbret%u00ebresh%u00ebs artdash%u00ebse Elizabet%u00eb (1558-1603). Teatri anglez i Rilindjes e pati prejardhjen nga disa pjes%u00eb t%u00eb tradit%u00ebs mesjetare, si%u00e7 ishin pjes%u00ebt e mistereve dhe pjes%u00ebt e moralit, nga e ashtuquajtura drama universitare q%u00eb ishte nj%u00eb p%u00ebrpjekje p%u00ebr t%u00eb ringjallur tragjedin%u00eb greke dhe nga tradita italiane e komedis%u00eb s%u00eb artit, e cila luajti rol t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm n%u00eb formimin e teatrit publik n%u00eb Angli. N%u00eb Rilindjen angleze p%u00ebrmenden dramaturg%u00eb, si: Xhon Lili (John Lyly), Tomas Kid (Thomas Kyd), Uilliam Shekspiri (William Shakespeare), Kristofor Marlou (Christopher Marlowe), Ben Xhonsoni (Ben Jonson)e shum%u00eb t%u00eb tjer%u00eb. Karakteristik%u00eb dalluese e koh%u00ebs s%u00eb Elizabet%u00ebs, ishte p%u00ebrqendrimi i pushtetit, krijimi i kish%u00ebs anglikane t%u00eb pavarur nga Papati i Rom%u00ebs dhe zgjerimi i kolonive britanike n%u00ebp%u00ebr bot%u00eb. Anglia, me teatrin e saj elizabetian, u shqua p%u00ebr dy lloje teatrosh:%u2022 teatro t%u00eb hapur (publik%u00eb);%u2022 teatro t%u00eb mbyllur (privat%u00eb).T%u00eb dyja llojet ishin t%u00eb lira p%u00ebr k%u00ebdo, mjaft q%u00eb t%u00eb paguanin, por teatrot private kushtonin m%u00eb tep%u00ebr, ishin m%u00eb t%u00eb vogla dhe kishin publik m%u00eb t%u00eb zgjedhur. Trupat e aktor%u00ebve vet%u00ebfinancoheshin. Shumica e tyre punonin dhe paguheshin nj%u00eblloj duke marr%u00eb parasysh rrezikun. Disa trupa teatrore kishin teatrin e tyre. Ato p%u00ebrb%u00ebheshin vet%u00ebm nga meshkuj dhe, ndryshe nga ajo q%u00eb kishte filluar t%u00eb ndodhte n%u00eb Itali, rolet e femrave i luanin burrat ose aktor%u00ebt e rinj n%u00eb mosh%u00eb.FORMIMI I DRAM%u00cbS SPANJOLLE Drama laike n%u00eb Spanj%u00eb lindi nga shfaqjet diletante oborrtare nga fundi i shekullit XV. Lope de Rueda cil%u00ebsohet si babai i teatrit profesionist spanjoll. Ai udh%u00ebtoi shum%u00eb dhe shkroi shum%u00eb pjes%u00eb q%u00eb i ngjanin farsave mesjetare. Huan de la Kueva (Juan de la Cueva) p%u00ebrdori historin%u00eb spanjolle dhe temat klasike si subjekte t%u00eb pjes%u00ebve t%u00eb tij, kurse Migel de Servantes (Miguel de Cervantes), autori i %u201cDon Kishotit t%u00eb Man%u00e7%u00ebs%u201d, krijoi 36 drama me tem%u00eb nga jeta e p%u00ebrditshme spanjolle. Krijuesi i dram%u00ebs s%u00eb v%u00ebrtet%u00eb laike ishte poeti dhe muzikanti i oborrit t%u00eb Duk%u00ebs s%u00eb Alb%u00ebs, Huan del Ensina (Juan del Encina). Pas tij u shquan: Lope de Vega dhe Kalderon de la Barka (Calderon de la Barca). Lope de Vega ishte improvizues gjenial. Ai ka shkruar mbi 1800 Xhon LiliTomas KidMiguel de Servantes